Koetjes en kalfjes: waar het nutteloze deel van een gesprek voor dient

«Was het druk onderweg?» draagt geen informatie die iemand nodig heeft. Het draagt iets anders: een test of we op spreekvoet staan, en een aanbod om dat te zijn. Dat is de hele bedoeling, en die is niet klein.

Spreken dat bestaat om een kanaal te openen

De antropoloog Bronisław Malinowski beschreef een spreken waarin de woorden veel minder tellen dan het feit van het spreken: groeten, opmerkingen over het weer, vragen waarvan niemand de antwoorden onthoudt. Hij noemde het fatische communie, en het bestaat in elke taal die sindsdien is onderzocht.

Gemeten als informatieoverdracht is het een mislukking. Gemeten als wat het is — een aanbod van contact en de controle of dat wordt aangenomen — is het uiterst zuinig. Het weer is juist gekozen omdat het ongevaarlijk, gedeeld en onbelangrijk is.

Waarom wie het haat meestal iets anders haat

De meesten die zeggen niet tegen small talk te kunnen, kunnen er in werkelijkheid niet tegen erin vast te zitten. De klacht gaat niet over de eerste twee minuten maar over de twintigste, wanneer niets is opgeschoven en beiden nog steeds vriendelijkheid opvoeren.

Dat is een navigatiekwestie, geen morele. Small talk is een gang. Hij werkt als je erdoorheen loopt; hij is ondraaglijk als je erin blijft staan.

Uit de gang komen

De zet is: beantwoord de vraag en hang er één concrete haak aan — iets bijzonders genoeg om ernaar te vragen. «Goed, al ben ik het hele weekend een fiets aan het repareren» kost één bijzin en reikt de ander een deur aan.

En neem de deuren die je aangereikt krijgt. De meeste gesprekken blijven ondiep doordat beiden veilige antwoorden teruggaven en elk wachtte tot de ander iets zou riskeren.

Twee vragen die «wat doe je voor werk» verslaan

«Waar ben je de laatste tijd mee bezig?» werkt beter dan de beroepsvraag: ze rangschikt mensen niet op status en aanvaardt elk antwoord — een project, een reis, een slechte week.

De tweede is simpelweg vragen naar wat voor je ligt: hoe iemand de gastheren kent, wat hem naar deze stad bracht, of het eten wat is. Vragen in de tegenwoordige tijd zijn makkelijker te beantwoorden dan biografische en falen niet bij iemand wiens leven nu ingewikkeld is.

Als er echt niets te zeggen valt

Stilte tussen twee mensen die al contact hebben gemaakt is geen mislukking. Het fatische werk is gedaan; je mag ophouden. Wat uitput is niet de small talk maar de plicht elk gat te vullen.

En hem beëindigen is een vaardigheid apart. «Ik ga wat te drinken halen — goed je gezien te hebben» is warmer dan halverwege een zin wegdrijven, en laat het kanaal open voor de volgende keer, waar het van begin af aan om ging.